Czy chodzenie na wybory jest obywatelskim obowiązkiem?

Obywatel a państwo, Udział w wyborach

W polskiej debacie publicznej często pada argument, że “chodzenie na wybory” jest obywatelskim obowiązkiem. Ludzie, którzy tak twierdzą kierują się zwykle dwoma motywacjami. Jedna, mająca instrumentalny charakter, jest obecna głównie u polityków i ich stronników, którzy widzą swój interes w zwiększaniu lub zmniejszaniu frekwencji wyborczej i odpowiednio, czasem sprzecznie i zamiennie, raz nawołują do bojkotu aktu wyborczego, innym razem wzywają do sumiennego wypełnienia „obywatelskiego obowiązku”. Drugie podejście jest szczersze i wynika z autentycznej wiary w wartości demokratyczne oraz przekonania, że aktywy udział w procesie wyborczym jest obowiązkiem każdego szanującego się obywatela. Osobiście podzielam w dużej mierze ten drugi punkt widzenia, ale uważam, że jest on w skrajnych wariantach dyskusyjny, a gdy przyjmuje formę sztywnego dogmatu, jest wręcz szkodliwy i niedemokratyczny.

Więc jak to jest z tym obywatelskim obowiązkiem? Poniżej przedstawiam garść własnych refleksji na ten temat.

O znaczeniu frekwencji wyborczej

Demokracja w Polsce, Udział w wyborach

Przesadnemu „uświęceniu” obywatelskiego obowiązku uczestnictwa w wyborach towarzyszy często równie przesadne „umistycznianie” znaczenia frekwencji wyborczej, które jest szczególnie natarczywie lansowane podczas tak zwanych kampanii „pro-frekwencyjnych” przed większością wyborów. Ma to na celu głównie „zagonienie” zniechęconych i zdezorientowanych obywateli do urn wyborczych oraz wywołanie wrażenia społecznego poparcia dla systemu fasadowej demokracji opartej na fasadowych procedurach wyborczych i dyktaturze wąskich nomenklatur partyjno-medialnych dysponujących w wyborach do Sejmu i do Parlamentu Europejskiego praktycznym monopolem na wystawianie własnych kandydatów.

Zatem pozwolę sobie na kilka moich osobistych ogólnych uwag na temat frekwencji wyborczej.

Frekwencja wyborcza jest jednym z wielu wskaźników mówiących nam o stanie demokracji. Natomiast nie jest ona jednoznacznym i definitywnym kryterium oceny kondycji demokracji.

Dlaczego ludzie nie chodzą na wybory

Demokracja w Polsce, Udział w wyborach

Przyczyny absencji wyborczej

Warto się zastanowić, co skłania, a czasem zmusza ludzi do powstrzymywania się od udziału w wyborach.

Przyczyny absencji wyborczej podzieliłbym na dwie grupy, to znaczy na przyczyny obiektywne (fizyczne, mentalne i światopoglądowe) oraz na przyczyny merytoryczne (świadomie podjęte decyzje polityczne). Te drugie dotyczą osób, które identyfikują się z systemem demokratycznym oraz posiadają zainteresowania polityczne, ale mają swoje dobre powody, by powstrzymywać się od wyborczej aktywności.