Czy chodzenie na wybory jest obywatelskim obowiązkiem?

Obywatel a państwo, Udział w wyborach

W polskiej debacie publicznej często pada argument, że “chodzenie na wybory” jest obywatelskim obowiązkiem. Ludzie, którzy tak twierdzą kierują się zwykle dwoma motywacjami. Jedna, mająca instrumentalny charakter, jest obecna głównie u polityków i ich stronników, którzy widzą swój interes w zwiększaniu lub zmniejszaniu frekwencji wyborczej i odpowiednio, czasem sprzecznie i zamiennie, raz nawołują do bojkotu aktu wyborczego, innym razem wzywają do sumiennego wypełnienia „obywatelskiego obowiązku”. Drugie podejście jest szczersze i wynika z autentycznej wiary w wartości demokratyczne oraz przekonania, że aktywy udział w procesie wyborczym jest obowiązkiem każdego szanującego się obywatela. Osobiście podzielam w dużej mierze ten drugi punkt widzenia, ale uważam, że jest on w skrajnych wariantach dyskusyjny, a gdy przyjmuje formę sztywnego dogmatu, jest wręcz szkodliwy i niedemokratyczny.

Więc jak to jest z tym obywatelskim obowiązkiem? Poniżej przedstawiam garść własnych refleksji na ten temat.

Reklamy

O znaczeniu frekwencji wyborczej

Demokracja w Polsce, Udział w wyborach

Przesadnemu „uświęceniu” obywatelskiego obowiązku uczestnictwa w wyborach towarzyszy często równie przesadne „umistycznianie” znaczenia frekwencji wyborczej, które jest szczególnie natarczywie lansowane podczas tak zwanych kampanii „pro-frekwencyjnych” przed większością wyborów. Ma to na celu głównie „zagonienie” zniechęconych i zdezorientowanych obywateli do urn wyborczych oraz wywołanie wrażenia społecznego poparcia dla systemu fasadowej demokracji opartej na fasadowych procedurach wyborczych i dyktaturze wąskich nomenklatur partyjno-medialnych dysponujących w wyborach do Sejmu i do Parlamentu Europejskiego praktycznym monopolem na wystawianie własnych kandydatów.

Zatem pozwolę sobie na kilka moich osobistych ogólnych uwag na temat frekwencji wyborczej.

Frekwencja wyborcza jest jednym z wielu wskaźników mówiących nam o stanie demokracji. Natomiast nie jest ona jednoznacznym i definitywnym kryterium oceny kondycji demokracji.

Dlaczego ludzie nie chodzą na wybory

Demokracja w Polsce, Udział w wyborach

Przyczyny absencji wyborczej

Warto się zastanowić, co powstrzymuje ludzi od uczestnictwa w wyborach do organów przedstawicielskich państwa, a konkretniej mówiąc co powstrzymuje ich od udziału w akcie głosowania.

Przyczyny absencji wyborczej podzieliłbym na dwie grupy obejmujące przyczyny obiektywne, które wynikają z barier fizycznych, mentalnych i światopoglądowych oraz przyczyny merytoryczne wypływające ze świadomie podjętych decyzji politycznych. Te drugie dotyczą głównie osób, które identyfikują się z systemem demokratycznym oraz  posiadają zainteresowania polityczne, ale mają swoje dobre powody, by powstrzymywać się od wyborczej aktywności.