Dlaczego partia Razem zostałaby w Niemczech zdelegalizowana

Demokracja w Polsce, partie polityczne

Nowa na polskiej scenie politycznej, lewicowa partia Razem próbuje odróżnić się od innych partii wizerunkiem partii anty-wodzowskiej i demokratycznej. Partia ta faktycznie zrezygnowała z jednoosobowego przywództwa preferując model kierownictwa kolegialnego, co jest sporą nowością w polskiej polityce i jest godne najwyższej pochwały.

Jednak analizując statut tej partii1 znajdziemy w nim szereg punktów, które nawiązują do najgorszych wzorców partii sterowanych centralistycznie  i w zasadzie dyskwalifikują tę partię jako demokratyczną organizację polityczną. Niektóre zapisy w tym statucie powodują, że partia ta zostałaby w sąsiednich Niemczech zdelegalizowana — podobnie zresztą jak niemal wszystkie inne działające w Polsce partie polityczne. Niemcy to kraj, w którym partie polityczne muszą spełniać określone kryteria demokratycznego działania, zwłaszcza w zakresie oddolnego trybu podejmowania decyzji, ochrony podmiotowości i praw szeregowych członków czy autonomii struktur terenowych2.

Wyciąg z statutu partii Razem.

Poniżej zacytuję fragmenty statutu partii Razem, które wyraźnie naruszają zasady działania demokratycznych organizacji politycznych. Są to przykłady „pierwsze z brzegu”, dotyczące w zasadzie tylko centralnych organów partii. Celem nie jest analiza całokształtu regulacji statutowych, lecz wykazanie kilku problemów podstawowych. Pominięte zostały na przykład kwestie zarządzania finansami, czy kwestie organizacyjne na szczeblu okręgowym, które mogą również budzić poważne zastrzeżenia.

Fragmenty wymagające szczególnej uwagi i krytyki są w cytatach wytłuszczone i opatrzone krótkimi komentarzami ().

Art. 15.

1. Wszystkie organy Razem działają kolegialnie i podejmują decyzje w formie uchwał, o ile statut nie stanowi inaczej. Uchwały nie mogą być sprzeczne z prawem i statutem oraz uchwałami organów wyższego szczebla.

2. Uchwały podejmowane przez organy Razem są wiążące dla organów niższego szczebla. Uchwały podjęte przez organy niższego szczebla mogą być uchylone przez organy wyższego szczebla.

Trudno o bardziej dobitne sformułowanie zasady odgórnego sterowania. Jest oczywiste, że wszyscy członkowie i organy partii mają obowiązek działania zgodnie z prawem i statutem partii. Bezsporna jest również potrzeba istnienia mechanizmów egzekwowania tego obowiązku, a są to zwykle wewnętrzne, wieloinstancyjne procedury przed bezstronnymi sądami koleżeńskimi. Ale już uchwały organów wyższych nie mogą być w partiach demokratycznych bezwzględnie wiążące dla organów niższych. Doły partyjne mogą jak najbardziej mieć w poszczególnych sprawach odmienne zdanie niż partyjne centrale, a wyrażanie tego zdania jest podstawowym prawem każdego podmiotu działającego w partii demokratycznej. Jest to również warunek prowadzenia normalnej debaty wewnątrzpartyjnej. Możliwość dowolnego uchylania uchwał podjętych przez organy niższego szczebla — niejako „bez żadnego trybu” — jest typowa dla despotycznych modeli zarządzania i niedopuszczalna w partiach demokratycznych.

Art. 26.

Rada Krajowa jest organem Razem, do którego należy:

(…)

9) uchylanie uchwał Zarządu Krajowego dotyczących bieżących spraw politycznych;

10) odwoływanie, większością 2/3 głosów, członkiń/członków Zarządu Krajowego nie wykonujących swoich obowiązków lub nieprzestrzegających postanowień statutu, uchwał i regulaminów organów Razem;

(…)

14) zatwierdzanie listy kandydatek/kandydatów Razem w wyborach do Sejmu i Senatu RP oraz Parlamentu Europejskiego;

Według statutu partii Razem zarówno Rada Krajowa, jak i Zarząd Krajowy są wybierane w wyborach powszechnych, przy czym w skład Rady Krajowej wchodzą z mocy statutu również inne podmioty, takie jak urzędujący posłowie i senatorzy oraz przedstawiciele województw. Punkt 9 w artykule 26 statutu jest w zawiązku z tym wielce dyskusyjny. Mamy tutaj do czynienia z możliwością podważania przez Radę Krajową uchwał innego, demokratycznie wybieranego ciała wykonawczego. A już punkt 10 tego artykułu, mówiący o prawie arbitralnego odwoływania przez Radę Krajową demokratycznie wybranych członków Zarządu Krajowego wydaje się być całkowicie niedopuszczalny w demokratycznej organizacji.

Natomiast kompromitujący demokrację partyjną jest punkt 14 artykułu 26, mówiący o odgórnym wyznaczaniu przez centralę kandydatów na posłów i senatorów, chociaż jest to niestety niemal żelazna reguła w polskich partiach politycznych. Już ten jeden punkt statutu zdyskwalifikowałby partię w sąsiednich Niemczech, gdzie centralne wyznaczanie kandydatów na regionalnie wybieralne stanowiska publiczne jest surowo zakazane, a procedura ich wyłaniania w oddolnych i autonomicznych prawyborach jest dla wszystkich partii obligatoryjna.

Zwróćmy uwagę, że w Radzie Krajowej zasiadają teoretycznie aktualni posłowie i senatorowie, którzy mają według statutu współdecydować o zatwierdzaniu list kandydatów na nadchodzące wybory. Trudno o lepsze gwarancje dla utrwalania „kastowości” w partii. Dodajmy jeszcze, że statut partii Razem nie przewiduje nawet możliwości zgłaszania propozycji kandydatów przez właściwe struktury terenowe, a co czasem przewidują inne partie. Regiony, które mają być przez posłów i senatorów reprezentowane, nie mają według statutu partii Razem nic do powiedzenia w kwestii wyznaczania kandydatów ich partii na posłów i senatorów. Jest to poważna wada statutowa, która kompromituje tę partię z punktu widzenia wymagań stawianych obywatelskim organizacjom demokratycznym. W partiach demokratycznych powinien istnieć zakaz wtrącania się wyższych instancji partyjnych w procedury wyboru przez właściwe struktury terenowe kandydatów na stanowiska publiczne o charakterze regionalnym.

Art. 27.

11. W przypadku zmniejszenia się liczby członkiń/członków Rady Krajowej poniżej minimalnej liczby przewidzianej przez statut lub Kongres, Rada Krajowa dokooptuje do swego składu członkinię/członka spośród wszystkich członkiń i członków Razem.

Punkt 11 artykułu 27 statutu, to w zasadzie drobiazg, ale równocześnie istne kuriozum. Organ, który jest powoływany przez Kongres, a w partii ma na co dzień uprawnienia wręcz dyktatorskie może „w razie czego” arbitralnie sam sobie uzupełnić swój skład. Otwiera to pole do ogromnych nadużyć w specyficznych sytuacjach.

Art. 28

1. Zarząd Krajowy jest organem wykonawczym Razem.

2. Zarząd Krajowy:

(…)

9) przygotowuje listy kandydatów Razem w wyborach do Sejmu i Senatu RP oraz Parlamentu Europejskiego;

10) uchyla uchwały organów terenowych Razem sprzeczne z postanowieniami statutu i uchwałami organów Razem wyższego szczebla;

11) zawiesza organ terenowy Razem lub odwołuje członkinie/członków takiego organu, w przypadku prowadzenia przez ten organ działalności sprzecznej z postanowieniami statutu i uchwałami organów Razem wyższego szczebla;

12) powołuje komisarki/komisarzy w przypadku braku możliwości działania organu terenowego Razem;

13) rozwiązuje okręg z powodu prowadzenia przez okręg działalności sprzecznej z postanowieniami statutu i uchwałami organów Razem wyższego szczebla.

(…)

Wszystkie wyżej wymienione uprawnienia Zarządu Krajowego są esencją zasad działania centralnie sterowanych organizacji autorytarnych. Można powiedzieć, że dzięki tym postanowieniom partia Razem absolutnie nie różni się od partii PiS i innych podobnych antydemokratycznych tworów na polskiej scenie politycznej. Problemy wynikające z punktów 9 i 10 były już omówione przy okazji uprawnień Rady Krajowej. Natomiast punkty 11, 12 i 13 gwarantują skrajną omnipotencję centralnych organów partyjnych oraz faktyczne ubezwłasnowolnienie dołów partyjnych. Możliwość dowolnego rozwiązywania przez władze centralne terenowych organów i struktur partyjnych — znowuż „bez żadnego trybu” — daje wręcz dyktatorską władzę organom centralnym partii i zamienia wewnątrzpartyjną demokrację w fasadę. Taka sytuacja jest absolutnie niedopuszczalna w demokratycznych organizacjach politycznych.

Jak już podkreśliłem w pierwszym komentarzu, to nie sama możliwość rozwiązania organu czy struktury partii w wyjątkowych sytuacjach jest decydująca, lecz arbitralność i „beztrybowość” w podejmowaniu takich decyzji. W partii demokratycznej członkowie i struktury terenowe powinny podlegać szczególnej ochronie, bo to one są w partii głównym podmiotem. W razie faktycznych naruszeń statutu muszą zadziałać obiektywne i niezależne od organów centralnych procedury, które gwarantują sprawiedliwe i bezstronne rozpatrzenie sprawy oraz podjęcie środków zaradczych proporcjonalnych do zaistniałej sytuacji.

Podsumowanie

Fragmenty statutu partii Razem wykazują, że wbrew próbom przybrania przez tę partię wizerunku partii anty-wodzowskiej i nowatorskiej w myśl hasła „inna polityka jest możliwa” demokracja w tej partii ma charakter pozorny. Statut partii Razem nawiązuje wyraźnie do modeli partii autokratycznych, centralnie sterowanych, łamiąc podstawowe zasady działania demokratycznych partii politycznych. W przypadku partii Razem jest to szczególnie przykre i rozczarowujące, ponieważ na początku wydawało się, że mamy w niej do czynienia z ludźmi młodymi, inteligentnymi i mentalnie nieobciążonymi — czyli z nowym pokoleniem aktywistów próbujących wnieść nowego ducha i nowe wartości do polskiej polityki. Statut tej partii świadczy jednak zupełnie o czymś innym. Gwarantuje on kontynuację najgorszych praktyk autorytarnego partyjniactwa.

W Polsce narzeka się często na brak partycypacji obywateli w partiach politycznych3. Ale jaką atrakcją dla obywateli może być aktywność w partiach politycznych, których  zasady funkcjonowania są zbliżone do tych, jakie obowiązują w organizacjach mafijnych lub w sektach religijnych? Być może obywatele wstępowaliby chętniej do partii o charakterze demokratycznym, w których mogliby się wykazać politycznym temperamentem i pomysłami, działając w sposób podmiotowy i oddolny, posiadając faktyczny wpływ na politykę swoich partii. W tego rodzaju partiach organy wyższe reprezentują swoich członków i są instrumentem realizacji ich politycznej woli. Podmiotowość szeregowych członków i struktur terytorialnych musi być jednak w statutach tych partii chroniona i gwarantowana. Statuty muszą również gwarantować demokratyczny i oddolny charakter wewnętrznych procesów decyzyjnych.

Obywatele nie potrzebują partii, by szukać sobie dodatkowych władców, wydawców poleceń i rozkazów. Nie potrzebują partii, w których organy centrale będą za nich decydować, bądź będą mogły ich arbitralnie uciszać lub usuwać z organizacji. Jeśli obywatele potrzebują partii, to tylko po to, by móc coś w nich oddolnie zdziałać oraz faktycznie współdecydować o sprawach własnej partii, własnego regionu i kraju.

Wszystko wskazuje na to, że partia Razem nie jest partią, której obywatele mogliby potrzebować i w której działanie warto by było im się włączać. Statut tej partii wyraźnie mówi, że jest to kolejna scentralizowana partia nomenklaturowa, która ma służyć nie obywatelom, lecz grupce partyjnych działaczy.

Są kraje, jak sąsiednie Niemcy, w których partia Razem zostałaby niezarejestrowana lub zdelegalizowana ze względu na niedemokratyczne zapisy w swoim statucie. Podkreślmy to raz jeszcze — dotyczy to niemal wszystkich polskich partii, które są z reguły autokratyczne. Polskie prawo nie jest w tym względzie tak rygorystyczne jak niemieckie, ale należy zaznaczyć, że prawo to nie zabrania tworzenia demokratycznych partii z demokratycznymi statutami. Przypadek partii Razem można uznać za straconą szansę wykazania, że w Polsce rzeczywiście „inna polityka jest możliwa” oraz, że możliwe są także inne partie — partie obywatelskie i demokratyczne.

Zamiast tego mamy kolejnego autokratycznego potworka na polskiej scenie politycznej.


  1. Status partii Razem (PDF)
  2. Porównanie ustroju partii politycznych w Polsce i w Niemczech
  3. Reprezentatywność partii politycznych
Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s