Dokument Spotkania Kopenhaskiego Konferencji w sprawie Ludzkiego Wymiaru KBWE

demokratyczne zasady i wartości

DOKUMENT
SPOTKANIA KOPENHASKIEGO
KONFERENCJI W SPRAWIE LUDZKIEGO WYMIARU KBWE

   Przedstawiciele Państw uczestniczących w Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE), Austrii, Belgii, Bułgarii, Kanady, Cypru, Czechosłowacji, Danii, Finlandii, Francji, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Republiki Federalnej Niemiec, Grecji, Stolicy Apostolskiej, Węgier, Islandii, Irlandii, Włoch, Liechtensteinu, Luksemburga, Malty, Monako, Holandii, Norwegii, Polski, Portugalii, Rumunii, San Marino, Hiszpanii, Szwecji, Szwajcarii, Turcji, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych Ameryki i Jugosławii spotkali się w Kopenhadze w dniach od 5 do 29 czerwca 1990 zgodnie z postanowieniami Konferencji w sprawie Ludzkiego Wymiaru KBWE zawartymi w Akcie Końcowym Wiedeńskiej Konferencji Przeglądowej KBWE.

   Przedstawiciel Albanii wziął udział w Spotkaniu Kopenhaskim w charakterze obserwatora.

   Pierwsze posiedzenie Konferencji odbyło się w Paryżu w dniach od 30 maja do 23 czerwca 1989.

   Spotkanie w Kopenhadze zostało otwarte i zamknięte przez Ministra Spraw Zagranicznych Danii.

   W uroczystym otwarciu Spotkania w Kopenhadze wzięli udział Jej Królewska Mość Królowa Danii wraz z Jego Królewską Wysokością Księciem-Małżonkiem.

   Oświadczenia wstępne zostały wygłoszone przez Ministrów i Wiceministrów Państw uczestniczących.

   Na specjalnym posiedzeniu Ministrów Spraw Zagranicznych Państw uczestniczących w KBWE w dniu 5 czerwca 1990, które odbyło się na zaproszenie Ministra Spraw Zagranicznych Danii, uzgodniono zwołanie Komitetu Przygotowawczego na dzień 10 lipca 1990 w Wiedniu celem zorganizowania spotkania na szczycie w Paryżu z udziałem Głów ich Państw lub Rządów.

   Państwa uczestniczące przyjmują z wielką satysfakcją zasadnicze zmiany polityczne, które nastąpiły w Europie od czasu pierwszego Spotkania Konferencji w sprawie Ludzkiego Wymiaru KBWE w Paryżu w 1989 roku. Stwierdziły one, że proces KBWE przyczynił się znacznie do urzeczywistnienia tych zmian oraz że taki rozwój wypadków sam w sobie stanowi duży postęp w realizacji postanowień Aktu Końcowego i innych dokumentów KBWE.

   Uznają one, że pluralistyczna demokracja i praworządność są istotne dla zapewnienia poszanowania wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności, rozwoju kontaktów międzyludzkich oraz rozwiązywania innych podobnych kwestii natury humanitarnej. Dlatego przyjmują one z zadowoleniem wyrażone przez wszystkie Państwa uczestniczące przywiązanie do ideałów demokracji i pluralizmu politycznego, jak również ich wspólną determinację w budowaniu demokratycznych społeczeństw na bazie wolnych wyborów i rządów prawa.

   Na spotkaniu w Kopenhadze Państwa uczestniczące dokonały przeglądu realizacji swoich zobowiązań dotyczących ludzkiego wymiaru. Uznały one, że stopień wywiązywania się z zobowiązań ujętych w odpowiednich postanowieniach dokumentów KBWE uległ zasadniczej poprawie od czasu Spotkania Paryskiego. Wyraziły one jednak też pogląd, że nieodzowne są dalsze kroki w kierunku pełnej realizacji ich zobowiązań dotyczących ludzkiego wymiaru.

   Państwa uczestniczące wyrażają przekonanie, że pełne poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności, jak również rozwój społeczeństw oparty na pluralistycznej demokracji i praworządności są warunkiem postępu w budowaniu trwałego systemu pokoju, bezpieczeństwa, sprawiedliwości i współpracy, który starają się ustanowić w Europie. W związku z tym ponawiają one swoje zobowiązanie do pełnego wdrożenia wszystkich postanowień Aktu Końcowego i innych dokumentów KBWE dotyczących ludzkiego wymiaru oraz do kontynuowania wysiłków na gruncie dotychczasowych dokonań.

   Uznają one, że współpraca między nimi, jak również aktywne włączanie jednostek, grup, organizacji i instytucji będą niezbędne, żeby zapewnić dalsze postępy w dążeniu do ich wspólnych celów.

   Aby wzmocnić poszanowanie i korzyści płynące z praw człowieka i podstawowych wolności, rozwijać kontakty międzyludzkie i rozwiązywać podobne problemy humanitarnej natury, Państwa uczestniczące uzgadniają, co następuje:

I

(1)  Państwa uczestniczące wyrażają przekonanie, że ochrona oraz umacnianie praw człowieka i wolności podstawowych jest jednym z podstawowych zadań każdego rządu oraz potwierdzają, że uznanie tych praw i swobód stanowi fundament wolności, sprawiedliwości i pokoju.

(2)  Są one zdecydowane wspierać i rozwijać zasady sprawiedliwości, które leżą u podstaw praworządności. Uważają one, że praworządność nie oznacza jedynie formalnego legalizmu, który zapewnia poprawność i spójność w kształtowaniu i egzekwowaniu demokratycznego porządku, lecz również sprawiedliwość opartą na uznaniu i pełnym poszanowaniu najwyższej wartości osoby ludzkiej i gwarantowaną przez instytucje, które wyznaczają ramy dla jej najpełniejszego urzeczywistnienia.

(3)  Potwierdzają one, że demokracja jest nieodłącznym elementem praworządności. Uznają one wagę pluralizmu organizacji politycznych.

(4)  Potwierdzają one, że będą szanować prawo każdego z nich do swobodnego wyboru i kształtowania ich systemów politycznych, społecznych, gospodarczych i kulturalnych zgodnie z międzynarodowymi standardami praw człowieka. Korzystając z tego prawa zagwarantują one, że ich prawa, regulacje, praktyki i polityka będą zgodne z ich zobowiązaniami międzynarodowymi oraz że będą one harmonizować z Deklaracją Zasad i z innymi zobowiązaniami KBWE.

(5)  Państwa uczestniczące uroczyście deklarują, że wśród tych elementów sprawiedliwości, które mają szczególne znaczenie dla pełnej ekspresji przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich ludzi znajdują się następujące:

(5.1)  — wolne wybory, które będą przeprowadzane w rozsądnych odstępach czasu w głosowaniu tajnym lub w równoważnej wolnej procedurze głosowania, w warunkach, które zapewniają w praktyce wolne wyrażenie woli wyborców w wyborze swoich przedstawicieli;

(5.2)  — forma rządów mająca reprezentatywny charakter, w której władza wykonawcza odpowiada przed wybraną władzą ustawodawczą lub wyborcami;

(5.3)  — obowiązek rządu i władz publicznych działania zgodne z konstytucją oraz w granicach prawa;

(5.4)  — wyraźny rozdział między państwem i partiami politycznymi; w szczególności partie polityczne nie będą utożsamiane z Państwem;

(5.5)  — działania rządu i administracji, jak też wymiaru sprawiedliwości będą prowadzone zgodnie z porządkiem prawnym. Respektowanie takiego porządku musi być zapewnione;

(5.6)  — siły zbrojne i policja będą pod kontrolą władz cywilnych oraz przed nimi odpowiedzialne;

(5.7)  — prawa człowieka i podstawowe wolności będą gwarantowane przez prawo w sposób odpowiadający normom prawa międzynarodowego;

(5.8)  — ustawy przyjmowane z zakończeniem postępowania publicznego oraz rozporządzenia będą publikowane, co będzie warunkiem ich stosowalności. Treść aktów prawnych będzie dla każdego dostępna;

(5.9)  — wszystkie osoby są równe wobec prawa i podlegają równej ochronie prawnej bez jakiejkolwiek dyskryminacji. W związku z tym prawo będzie zakazywać wszelkiej dyskryminacji i gwarantować wszystkim osobom równą i skuteczną ochronę przed dyskryminacją z jakiejkolwiek przyczyny;

(5.10)  — każdy będzie dysponował skutecznymi środkami odwoławczymi od decyzji administracyjnych w sposób gwarantujący poszanowanie praw podstawowych i bezpieczeństwo prawne;

(5.11)  — decyzje administracyjne przeciwko jednostce muszą być w pełni uzasadnione i muszą z zasady wskazywać na dostępne zwyczajne środki odwoławcze;

(5.12)  — niezawisłość sędziowska oraz bezstronność publicznego wymiaru sprawiedliwości będą zapewnione;

(5.13)  — niezależność adwokatury będzie respektowana i objęta ochroną, w szczególności w zakresie warunków dopuszczalności do zawodu i jego uprawiania;

(5.14)  — zasady procedury karnej będą zawierać jasny podział kompetencji w ramach postępowania karnego oraz środków, które postępowanie karne poprzedzają i mu towarzyszą;

(5.15)  — każda osoba aresztowana lub zatrzymana pod zarzutem popełnienia przestępstwa będzie miała prawo, by w celu ustalenia prawomocności jej aresztowania lub zatrzymania być niezwłocznie doprowadzoną przed sędziego lub innego urzędnika upoważnionego przez prawo do wykonywania takiej funkcji;

(5.16)  — każdy będzie miał prawo przy rozpatrywaniu wniesionych przeciwko niemu oskarżeń o popełnienie przestępstw kryminalnych albo jego cywilnoprawnych roszczeń i zobowiązań do rzetelnej i publicznej rozprawy przed właściwym, niezależnym i bezstronnym sądem ustanowionym przez prawo;

(5.17)  — każda osoba oskarżona przed sądem będzie miała prawo bronić się osobiście lub za pośrednictwem biegłej asysty prawnej z wyboru własnego lub, jeżeli nie ma ona wystarczających środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej, dostarczonej bezpłatnie, o ile leży to w interesie wymierzenia sprawiedliwości;

(5.18)  — nikt nie zostanie oskarżony, osądzony lub skazany za przestępstwo kryminalne, jeżeli przestępstwo to nie jest przewidziane prawem, które w sposób jasny i precyzyjny określa znamiona tego przestępstwa;

(5.19)  — każdy będzie uważany za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z przepisami prawa;

(5.20)  — biorąc pod uwagę istotny wkład konwencji międzynarodowych dotyczących praw człowieka do systemów prawnych na poziomie krajowym, Państwa uczestniczące potwierdzają, że rozważą przystąpienie, o ile tego jeszcze nie uczyniły, do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych oraz innych odpowiednich konwencji międzynarodowych;

(5.21)  — w celu uzupełnienia krajowych środków prawnych oraz skuteczniejszego zagwarantowania, że Państwa uczestniczące będą przestrzegać przyjętych na siebie zobowiązań międzynarodowych, Państwa uczestniczące rozważą przystąpienie do regionalnych lub globalnych konwencji międzynarodowych z zakresu ochrony praw człowieka, takich jak Europejska Konwencja Praw Człowieka lub Protokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, które przewidują procedury indywidualnego odwoływania się do organów międzynarodowych.

(6)  Państwa uczestniczące deklarują, że wola narodu wyrażana swobodnie i jasno w okresowych i rzetelnych wyborach jest podstawą autorytetu i legitymizacji każdej władzy. Zatem Państwa uczestniczące będą szanować prawo swoich obywateli do współrządzenia w ich krajach, zarówno bezpośrednio, jak i poprzez swobodnie wybranych przez nich w uczciwym procesie wyborczym przedstawicieli. Uznają one za swój obowiązek, by zgodnie z ich prawodawstwem, ich traktatami międzynarodowymi na polu praw człowieka oraz ich zobowiązaniami międzynarodowymi bronić i chronić demokratyczny porządek z woli narodu wolno stanowiony przed działaniami osób, grup lub organizacji, które stosują albo nie wyrzekają się stosowania terroru lub przemocy w celu obalenia tego porządku, czy też obalenia tego porządku w innym Państwie uczestniczącym.

(7)  Aby zapewnić, żeby wola narodu była źródłem autorytetu władzy, Państwa uczestniczące będą:

(7.1)  — przeprowadzać wolne wybory w rozsądnych odstępach czasu według przepisów prawa;

(7.2)  — pozwalać, żeby o wszystkie miejsca w przynajmniej jednej izbie parlamentu krajowego można było swobodnie rywalizować w wyborach powszechnych;

(7.3)  — gwarantować powszechne i równe prawo wyborcze dla pełnoletnich obywateli;

(7.4)  — zapewniać, że głosy będą oddawane w głosowaniu tajnym lub w równoważnej wolnej procedurze głosowania, oraz że będą one liczone i ogłaszane uczciwie z podaniem ostatecznych wyników do wiadomości publicznej;

(7.5)  — respektować prawo obywateli do ubiegania się bez dyskryminacji o urzędy polityczne lub publiczne, indywidualnie albo jako reprezentanci partii lub organizacji politycznych;

(7.6)  — respektować prawo jednostek i grup do tworzenia w pełnej swobodzie własnych partii politycznych lub innych organizacji politycznych, oraz wyposażać te partie i organizacje w niezbędne gwarancje prawne, które umożliwią im rywalizację między sobą na zasadach równości wobec prawa oraz równego traktowania przez władze publiczne;

(7.7)  — gwarantować, że prawo i porządek publiczny pozwolą na przeprowadzanie kampanii politycznych w uczciwej i wolnej atmosferze, w której żadne działania administracyjne, przemoc czy zastraszanie nie będą krępowały partii i kandydatów w swobodnym prezentowaniu swoich poglądów i kompetencji, jak również nie będą utrudniały wyborcom ich poznawania i omawiania, czy też oddawania głosów w sposób wolny od nacisków;

(7.8)  — zapewniać, że żadne przeszkody prawne lub administracyjne nie będą ograniczały swobodnego dostępu do mediów na zasadzie niedyskryminacji dla wszystkich ugrupowań politycznych i osób indywidualnych pragnących uczestniczyć w procesie wyborczym;

(7.9)  — zapewniać, że kandydaci, którzy uzyskają wymaganą prawem niezbędną liczbę głosów będą przepisowo powoływani na urząd oraz że będą mogli na nim pozostać do czasu wygaśnięcia kadencji lub innego jej zakończenia w sposób, który jest uregulowany prawem oraz jest zgodny z demokratycznymi, parlamentarnymi i konstytucyjnymi regułami postępowania.

(8)  Państwa uczestniczące wyrażają pogląd, że obecność obserwatorów, zarówno zagranicznych, jak i krajowych, może korzystnie wpłynąć na procesy wyborcze w państwach przeprowadzających wybory. Dlatego zapraszają one obserwatorów ze wszystkich innych Państw uczestniczących w procesie KBWE oraz wszelkie instytucje i organizacje prywatne, które wyrażą odpowiednie zainteresowanie, do obserwacji przebiegu ich wyborów krajowych w zakresie przewidzianym  przez prawo. Będą one również dążyć do tego, aby ułatwić podobny dostęp do wyborów na poziomie niższym niż krajowy. Obserwatorzy ci będą zobowiązani nie ingerować w proces wyborczy.

II

(9)  Państwa uczestniczące potwierdzają, że

(9.1)  — każdy będzie miał prawo do wolności wypowiedzi, łącznie z prawem do korzystania ze środków komunikowania się. Prawo to obejmuje wolność wyrażania opinii, jak i wolność pozyskiwania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych oraz bez względu na granice państw. Korzystanie z tego prawa może podlegać tylko takim ograniczeniom, które są określone prawem i są zgodne z normami międzynarodowymi. W szczególności nie będzie się nakładać żadnych ograniczeń w dostępie i w korzystaniu ze środków powielania dokumentów wszelkiego rodzaju, jakkolwiek prawa własności intelektualnej, w tym prawa autorskie, mają być przy tym respektowane;

(9.2)  — każdy będzie miał prawo do pokojowego zgromadzania się i demonstrowania. Wszelkie ograniczenia w korzystaniu z tych praw będą określone prawem oraz zgodne z normami międzynarodowymi;

(9.3)  — zapewni się prawo do zrzeszania się. Zagwarantowane będzie prawo do tworzenia oraz — uwzględniając prawo związków zawodowych do określenia warunków własnego członkostwa — do swobodnego wstępowania do związków zawodowych. Prawa te wykluczają jakąkolwiek wstępną kontrolę. Wolność organizowania się pracowników, łącznie z wolnością do strajku, będzie zagwarantowana podlegając jedynie takim ograniczeniom, które są przewidziane prawem i odpowiadają standardom międzynarodowym;

(9.4)  — każdy będzie miał prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania. Prawo to obejmuje wolność zmiany swego wyznania lub przekonań oraz wolność uzewnętrzniania indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swego wyznania lub przekonań poprzez modlitwę, nauczanie, praktykowanie i odprawianie obrzędów. Korzystanie z tych praw może podlegać tylko takim ograniczeniom, które są określone prawem i są zgodne z normami międzynarodowymi;

(9.5)  — będą szanować prawo każdego do opuszczenia każdego kraju, łącznie z jego własnym, oraz do powrotu do swego kraju zgodne z zobowiązaniami międzynarodowymi danego Państwa oraz zobowiązaniami KBWE. Ograniczenia tego prawa będą miały charakter wyjątkowy, będą uważane za uprawnione tylko wtedy, gdy wynikają ze szczególnych potrzeb publicznych, służą zasadnemu celowi i są proporcjonalne do tego celu, oraz nie będą nadużywane lub stosowane w sposób arbitralny;

(9.6)  — każdy ma prawo do korzystania bez przeszkód samemu lub wspólnie z innymi ze swojej własności. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że wymaga tego interes publiczny, i tylko w okolicznościach przewidzianych przez prawo oraz zgodnych z konwencjami i zobowiązaniami międzynarodowymi.

(10)  Przyjmując na siebie obowiązek skutecznego zapewnienia prawa każdej osoby do poznania i postępowania w myśl praw człowieka i wolności podstawowych oraz do aktywnego przyczyniania się osobiście lub wspólnie z innymi do ich promowania i ochrony, Państwa uczestniczące zobowiązują się

(10.1)  — szanować prawo każdego, indywidualnie lub wspólnie z innymi, do swobodnego poszukiwania, pozyskiwania i przekazywania opinii i informacji o prawach człowieka i podstawowych wolnościach, łącznie z prawem do rozpowszechniania i publikowania takich opinii i informacji;

(10.2)  — szanować prawo każdego, indywidualnie lub wspólnie z innymi, do badania i dyskutowania kwestii przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności, jak również do rozwijania i rozważania koncepcji skuteczniejszej ochrony praw człowieka oraz lepszych sposobów zapewnienia, żeby międzynarodowe standardy praw człowieka były przestrzegane;

(10.3)  — zapewnić, że jednostki będą mogły korzystać z prawa do zrzeszania się, łącznie z prawem do tworzenia, wstępowania i aktywnego uczestnictwa w organizacjach pozarządowych, które starają się promować i chronić prawa człowieka i wolności podstawowe, włączając w to związki zawodowe oraz grupy monitoringu praw człowieka;

(10.4)  — pozwalać członkom takich grup i organizacji na nieskrępowane relacje z podobnymi instytucjami w kraju i zagranicą oraz z organizacjami międzynarodowymi, na podejmowanie wymiany, kontaktów i współpracy z takimi grupami i organizacjami oraz na zabieganie, pozyskiwanie i wykorzystywanie według przepisów prawa dobrowolnych danin finansowych ze źródeł krajowych i międzynarodowych w celu promowania i ochrony praw człowieka i podstawowych wolności.

(11)  Państwa uczestniczące potwierdzają ponadto, że tam gdzie wystąpi podejrzenie naruszeń praw człowieka i podstawowych wolności, do dostępnych efektywnych środków zaradczych należą

(11.1)  — prawo jednostki do szukania i uzyskania odpowiedniej pomocy prawnej;

(11.2)  — prawo jednostki do szukania i uzyskania wsparcia od innych w obronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz do wspomagania innych w obronie praw człowieka i podstawowych wolności;

(11.3)  — prawo jednostek lub grup działających w ich imieniu do kontaktowania się z organami międzynarodowymi, które są uprawnione do przyjmowania i rozpatrywania informacji odnoszących się do zarzutów naruszeń praw człowieka.

(12)  Pragnąc zapewnić większą przejrzystość w procesie wypełniania zobowiązań podjętych w Wiedeńskim Akcie Końcowym, w części zatytułowanej „Ludzki Wymiar KBWE”, Państwa uczestniczące postanawiają zaakceptować jako środek budowy zaufania obecność obserwatorów wskazywanych przez Państwa uczestniczące oraz obecność przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych zainteresowanych osób w postępowaniach przed sądami, w trybie przewidzianym przez ustawodawstwo krajowe i prawo międzynarodowe; przyjmuje się, że postępowania te mogą odbywać się przy drzwiach zamkniętych w warunkach określonych przez prawo oraz zgodnie z normami prawa międzynarodowego i zobowiązaniami międzynarodowymi.

(13)  Państwa uczestniczące postanawiają zwrócić szczególną uwagę na problematykę uznania praw dziecka, jego obywatelskich praw i osobistych wolności, jego ekonomicznych, społecznych i kulturalnych praw oraz jego prawa do szczególnej ochrony przed wszelkimi formami wyzysku i przemocy. Rozważą one, o ile tego jeszcze nie uczyniły, przystąpienie do Konwencji Praw Dziecka, którą przedłożono Państwom do podpisu 26 stycznia 1990 r. Uznają one prawa dziecka w swoim ustawodawstwie krajowym według ustaleń przyjętych w umowach międzynarodowych, których są stronami.

(14)  Państwa uczestniczące zgadzają się sprzyjać tworzeniu warunków w ich krajach dla kształcenia studentów i stażystów z innych Państw uczestniczących, w tym osób odbywających szkolenia zawodowe i techniczne. Zgadzają się one również wspierać podróżowanie młodych ludzi z ich krajów celem zdobywania wykształcenia w innych Państwach uczestniczących, i w związku z tym sprzyjać, tam gdzie stosowne, zawieraniu dwustronnych i wielostronnych umów między właściwymi agencjami rządowymi, organizacjami i ośrodkami edukacyjnymi.

(15)  Państwa uczestniczące będą działać w taki sposób, aby ułatwiać przekazywanie osób skazanych oraz zachęcają te Państwa uczestniczące, które nie są Stronami Konwencji o Przekazywaniu Osób Skazanych podpisanej w Strasburgu w dniu 21 listopada 1983 r., by rozważyły przystąpienie do tej Konwencji.

(16)   Państwa uczestniczące

(16.1)  — potwierdzają swoje zobowiązanie do zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, do podjęcia skutecznych działań ustawodawczych, sądowych, administracyjnych i innych w celu zażegnywania i karania takich praktyk, do ochrony osób przed psychiatrycznymi lub innymi medycznymi praktykami, które naruszają prawa człowieka i podstawowe wolności, oraz do podjęcia skutecznych kroków w celu zażegnywania i karania takich praktyk;

(16.2)  — zamierzają w trybie pilnym rozważyć przystąpienie do Konwencji przeciwko Torturom oraz Innemu Okrutnemu, Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu, o ile tego jeszcze nie uczyniły, jak również uznanie kompetencji Komitetu przeciwko Torturom z artykułów 21 i 22 Konwencji oraz wycofanie zastrzeżeń dotyczących kompetencji Komitetu z artykułu 20;

(16.3)  — podkreślają, że żadnego rodzaju nadzwyczajne okoliczności, jak stan wojny lub groźby wojny, brak wewnętrznej stabilności politycznej albo inny stan zagrożenia publicznego nie mogą być przywoływane, jako usprawiedliwiające stosowanie tortur;

(16.4)  — zapewniają, że edukacja i informacja dotycząca zakazu tortur będzie w pełni włączona w program szkolenia funkcjonariuszy sił porządkowych, cywilnych lub wojskowych, personelu medycznego, urzędników państwowych oraz innych osób, które mogą być zaangażowane w nadzorowanie, przesłuchiwanie lub leczenie osób poddanych jakiejkolwiek formie zatrzymania, aresztu lub pozbawienia wolności;

(16.5)  — będą w celu zapobieżenia wszelkim przypadkom tortur prowadzić systematyczny przegląd obowiązujących podczas przesłuchań zasad, instrukcji, metod i praktyk, jak również warunków nadzorowania i leczenia osób, które na obszarze podlegającym ich jurysdykcji są poddane jakiejkolwiek formie zatrzymania, aresztu lub pozbawienia wolności;

(16.6)  — celem rozważenia i przedsięwzięcia odpowiednich kroków dla skutecznej realizacji zobowiązań odnoszących się do ludzkiego wymiaru KBWE, będą zgodnie z przyjętymi regułami i procedurami bezzwłocznie rozpatrywać każdy przypadek tortur lub innego nieludzkiego albo poniżającego traktowania lub karania, który zostanie im zasygnalizowany za pośrednictwem kanałów oficjalnych lub będzie pochodził z innych wiarygodnych źródeł informacji;

(16.7)  — będą działały w przekonaniu, że zachowanie i zagwarantowanie życia oraz bezpieczeństwa każdej osobie poddanej jakiejkolwiek formie tortur czy innego nieludzkiego albo poniżającego traktowania lub karania, będzie jedynym kryterium przesądzającym o pilności i priorytetach, które będą miały zastosowanie przy podejmowaniu odpowiednich działań zaradczych; dlatego rozpatrywanie jakichkolwiek przypadków tortur czy innego nieludzkiego albo poniżającego traktowania lub karania w ramach jakichkolwiek innych międzynarodowych ciał lub mechanizmów nie może być traktowane jako powód usprawiedliwiający zaniechanie rozpatrywania spraw i podejmowania zgodnie z przyjętymi regułami i procedurami odpowiednich kroków dla skutecznej realizacji zobowiązań odnoszących się do ludzkiego wymiaru KBWE.

(17)  Państwa uczestniczące

(17.1)  — przypominają o podjętym w Wiedeńskim Akcie Końcowym zobowiązaniu do kontynuowania rozważań na temat stosowania kary śmierci oraz do współpracy w ramach właściwych organizacji międzynarodowych;

(17.2)  — przypominają w tym kontekście o przyjęciu przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, w dniu 15 grudnia 1989, Drugiego Protokołu Fakultatywnego do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych zmierzającego do zniesienia kary śmierci;

(17.3)  — przyjmują do wiadomości ograniczenia i gwarancje w związku ze stosowaniem kary śmierci, które zostały przyjęte przez wspólnotę międzynarodową, przede wszystkim w artykule 6 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych;

(17.4)  — przyjmują do wiadomości postanowienia Szóstego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności odnoszące się do zniesienia kary śmierci;

(17.5)  — przyjmują do wiadomości podjęte w ostatnim czasie przez niektóre Państwa uczestniczące kroki w kierunku zniesienia kary śmierci;

(17.6)  — przyjmują do wiadomości aktywność różnych organizacji pozarządowych w związku z problematyką kary śmierci;

(17.7)  — będą wymieniać informacje w ramach Konferencji Ludzkiego Wymiaru w kwestii zniesienia kary śmierci oraz będą kontynuować rozważania na ten temat;

(17.8)  — będą udostępniały do publicznej wiadomości informacje dotyczące stosowania kary śmierci.

(18)  Państwa uczestniczące

(18.1)  — przyjmują do wiadomości, że Komisja Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych uznała prawo każdego człowieka do odmowy pełnienia służby wojskowej ze względu na sprzeciw sumienia;

(18.2)  — przyjmują do wiadomości poczynione w ostatnim czasie przez niektóre Państwa uczestniczące kroki, które umożliwiają zwolnienie z obowiązkowej służby wojskowej ze względu na sprzeciw sumienia;

(18.3)  — przyjmują do wiadomości aktywność niektórych organizacji pozarządowych na polu odmowy pełnienia obowiązkowej służby wojskowej ze względu na sprzeciw sumienia;

(18.4)  — są gotowe rozważyć, tam gdzie nie zostało to jeszcze zrobione, wprowadzenie różnych form odbywania służby zastępczej, które dają się pogodzić z motywami sprzeciwu sumienia, przy czym formy takiej służby zastępczej będą miały z zasady charakter niemilitarny lub cywilny, będą stały w interesie publicznym oraz będą nierepresyjnej natury;

(18.5)  — będą podawać informacje w tej sprawie do publicznej wiadomości;

(18.6)  — będą w ramach Konferencji w sprawie Ludzkiego Wymiaru nadal rozważać istotne kwestie dotyczące zwalniania z ewentualnej obowiązkowej służby wojskowej na podstawie prawa do odmowy pełnienia służby wojskowej ze względu na sprzeciw sumienia, oraz będą wymieniać informacje na ten temat.

(19)  Państwa uczestniczące stwierdzają, że większa wolność przemieszczania się oraz kontaktów między ich obywatelami są istotne z punktu widzenia ochrony i wzmacniania praw człowieka i podstawowych wolności. Zapewnią one, że ich polityka dotycząca wjazdu na ich terytorium będzie w pełni zgodna z celami określonymi w odpowiednich postanowieniach Madryckiego Aktu Końcowego oraz Wiedeńskiego Aktu Końcowego. Potwierdzając swoją determinację w nieodstępowaniu od zobowiązań zawartych w dokumentach KBWE, podejmują się one w pełni wdrożyć i rozszerzyć obecne zobowiązania w zakresie kontaktów międzyludzkich, zarówno w relacjach bilateralnych, jak i multilateralnych. W tym kontekście będą one

(19.1)  — dążyć do wdrożenia procedur wjazdu na ich terytorium, łącznie z wydawaniem wiz i przeprowadzaniem kontroli paszportowej i celnej w dobrej wierze i bez zbędnej zwłoki. Tam gdzie konieczne, będą one skracać czas oczekiwania na decyzje wizowe, jak również upraszczać procedury oraz ograniczać wymagania administracyjne dla wniosków wizowych;

(19.2)  — zapewniać przy rozpatrywaniu wniosków wizowych, że będą one przeprowadzane tak szybko, jak to możliwe, tak żeby między innymi należycie uwzględnić istotne uwarunkowania rodzinne, osobiste lub zawodowe, zwłaszcza w przypadkach naglącej i humanitarnej natury;

(19.3)  — starać się, tam gdzie konieczne, zmniejszać opłaty pobierane w związku ze składaniem wniosków wizowych do możliwie najniższego poziomu.

(20)  Zainteresowane Państwa uczestniczące będą konsultować się oraz, tam gdzie celowe, współpracować przy rozwiązywaniu problemów, które mogą wystąpić w wyniku zwiększonego przepływu osób.

(21)  Państwa uczestniczące zalecają rozważenie na następnej Konferencji Przeglądowej KBWE w Helsinkach celowości zorganizowania spotkania ekspertów w sprawach konsularnych.

(22)  Państwa uczestniczące podkreślają, że ochrona i wspieranie praw pracowników migrujących ma swój ludzki wymiar. W związku z tym Państwa te

(22.1)  — zgadzają się, że ochrona i wspieranie praw pracowników migrujących są sprawą wszystkich Państw uczestniczących i jako takie powinny być podnoszone w ramach procesu KBWE;

(22.2)  — potwierdzają swoje zobowiązanie do pełnego umocowania praw pracowników migrujących w ich prawodawstwie krajowym, tak jak przewidują umowy międzynarodowe, których są stronami;

(22.3)  — uważają, że w przyszłych umowach międzynarodowych dotyczących praw pracowników migrujących powinny one uwzględnić fakt, że sprawa ta ma doniosłe znaczenie dla nich wszystkich;

(22.4)  — wyrażają swoją gotowość do zbadania na przyszłych spotkaniach KBWE kluczowych aspektów dalszego wspierania praw pracowników migrujących i ich rodzin.

(23)  Państwa uczestniczące potwierdzają swoje przeświadczenie wyrażone w Wiedeńskim Akcie Końcowym, że wspieranie praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, jak również praw obywatelskich i politycznych jest niezmiernie ważne dla ludzkiej godności i dla zaspokojenia słusznych aspiracji każdej osoby. Potwierdzają one również swoje zobowiązanie podjęte w Dokumencie z Bońskiej Konferencji o Współpracy Gospodarczej w Europie do umacniania sprawiedliwości społecznej oraz poprawiania warunków życia i pracy. Kontynuując swoje wysiłki na rzecz stopniowego osiągnięcia wszelkimi dostępnymi środkami pełnej realizacji praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, zwrócą one szczególną uwagę na problemy w obszarach zatrudnienia, mieszkalnictwa, bezpieczeństwa socjalnego, zdrowia, edukacji i kultury.

(24)  Państwa uczestniczące zapewnią, że możliwość korzystania z wszystkich wyżej wymienionych praw człowieka i podstawowych wolności nie będzie podlegać ograniczeniom z wyjątkiem takich, które są określone prawem i są zgodne z normami prawa międzynarodowego, w szczególności z Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych, oraz z ich zobowiązaniami międzynarodowymi, w szczególności z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka. Ograniczenia tego rodzaju mają wyjątkowy charakter. Państwa uczestniczące zapewnią, że ograniczenia takie nie będą nadużywane oraz stosowane w sposób arbitralny, lecz w sposób, który zagwarantuje możliwość pełnego korzystania z tych praw.

   W demokratycznym społeczeństwie każde ograniczenie praw i wolności musi wiązać się z celem określonym przepisami obowiązującego prawa i być ściśle proporcjonalne do tego celu.

(25)  Państwa uczestniczące potwierdzają, że w przypadku ogłoszenia stanu wyjątkowego wszelkie odstępstwa od norm w zakresie praw człowieka i podstawowych wolności muszą mieścić się ściśle w granicach przewidzianych przez prawo międzynarodowe, a w szczególności przez stosowne konwencje międzynarodowe, którymi są związane, zwłaszcza w odniesieniu do praw, od których nie może być żadnych odstępstw. Potwierdzają one również, że

(25.1)  — środki stanowiące odstępstwo od takich norm muszą być podejmowane w pełnej zgodności z wymogami proceduralnymi określonymi w tych konwencjach;

(25.2)  — wprowadzenie stanu wyjątkowego musi być ogłoszone oficjalnie, publicznie i zgodnie z przepisami prawa;

(25.3)  — środki stanowiące odstępstwo od norm będą ograniczone do zakresu niezbędnie wymaganego przez zaistniałą sytuację;

(25.4)  — środki takie będą wykluczać dyskryminację wyłącznie ze względu na rasę, płeć, język, religię, pochodzenie społeczne lub przynależność do mniejszości.

III

(26)  Państwa uczestniczące uznają, że żywotna demokracja opiera się na wartościach i praktykach demokratycznych oraz szerokiej gamie instytucji demokratycznych stanowiących integralną część życia społecznego. Zatem będą one zachęcać, ułatwiać i tam gdzie stosowne wspierać wspólne praktyczne przedsięwzięcia oraz wymianę informacji, idei i wiedzy, tak między sobą, jak i w drodze bezpośrednich kontaktów i współpracy między jednostkami, grupami i organizacjami w obszarach takich jak:

  — prawo, reformy i procesy ustrojowe,

  — prawo wyborcze oraz organizacja i obserwacja wyborów,

  — organizacja i działanie sądów oraz systemów prawnych,

  — rozwój bezstronnej i sprawnej służby publicznej, w której rekrutacja i zasady awansu opierają się na kwalifikacjach,

  — egzekwowanie prawa,

  — samorząd i decentralizacja,

  — dostęp do informacji i ochrona prywatności,

  — rozwój partii politycznych i ich rola w społeczeństwach pluralistycznych,

  — wolne i niezależne związki zawodowe,

  — ruch spółdzielczy,

  — rozwój różnych form wolno działających stowarzyszeń i grup interesu publicznego,

  — dziennikarstwo, niezależne media oraz życie intelektualne i kulturalne,

  — kształtowanie demokratycznych wartości, norm i praktyk w instytucjach edukacyjnych oraz sprzyjanie klimatowi otwartości na wiedzę.

   Przedsięwzięcia takie mogą objąć pełny zakres współpracy w ramach ludzkiego wymiaru KBWE, w tym szkolenia, wymianę informacji, książek i materiałów instruktażowych, wspólne projekty i programy, kontakty oraz konferencje akademickie i zawodowe, stypendia, fundusze badawcze, doradztwo i rzeczoznawstwo, kontakty oraz programy gospodarcze i naukowe.

(27)  Państwa uczestniczące będą także ułatwiać tworzenie i umacnianie niezależnych instytucji krajowych działających na polu praw człowieka i praworządności, które będą mogły jednocześnie służyć jako ośrodki koordynacji i współpracy między tego typu instytucjami w Państwach uczestniczących. Proponują one pogłębiać współpracę między parlamentarzystami Państw uczestniczących, także za pośrednictwem istniejących gremiów międzyparlamentarnych oraz poprzez między innymi wspólne komisje, debaty telewizyjne z udziałem parlamentarzystów oraz posiedzenia i obrady przy okrągłym stole. Będą one również wzmacniać istniejące instytucje, takie jak organizacje działające w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych i Rady Europy, aby kontynuować i rozwijać pracę, którą podjęły na tym obszarze.

(28)  Państwa uczestniczące uznają istotne kompetencje Rady Europy w zakresie praw człowieka i wolności podstawowych oraz są gotowe rozważyć dalej idące działania i środki, które umożliwią Radzie Europy wnoszenie wkładu do ludzkiego wymiaru KBWE. Wyrażają one zgodę, aby istota tego wkładu była nadal analizowana na przyszłym forum KBWE.

(29)  Państwa uczestniczące rozważą propozycję zwołania spotkania lub seminarium ekspertów w celu zrewidowania i przedyskutowania wspólnych działań zmierzających do wspierania i umacniania trwałych instytucji demokratycznych w Państwach uczestniczących, włącznie z badaniami porównawczymi systemów prawnych z zakresu praw człowieka i wolności podstawowych, korzystając przy tym również z doświadczeń Rady Europy na tym obszarze oraz z prac Komisji „Demokracja przez Prawo”.

IV

(30)  Państwa uczestniczące uznają, że kwestie dotyczące mniejszości narodowych mogą być rozwiązywane w sposób zadowalający tylko w ramach demokratycznego porządku politycznego opartego na praworządności i funkcjonującym niezawisłym sądownictwie. Porządek taki gwarantuje pełne poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności, równe prawa i status dla wszystkich obywateli, swobodę wyrażania wszystkich ich słusznych interesów i aspiracji, pluralizm polityczny, tolerancję społeczną oraz stosowanie przepisów prawnych, które skutecznie ograniczają nadużycia władzy.

   Uznają one również istotną rolę organizacji pozarządowych, w tym partii politycznych, związków zawodowych, organizacji praw człowieka i związków wyznaniowych w propagowaniu tolerancji i różnorodności kulturowej oraz w rozwiązywaniu kwestii dotyczących mniejszości narodowych.

   Podkreślają one ponadto, że poszanowanie praw osób należących do mniejszości narodowych w ramach powszechnie uznawanych praw człowieka jest istotnym warunkiem pokoju, sprawiedliwości, stabilności i demokracji w Państwach uczestniczących.

(31)  Osoby należące do mniejszości narodowych mają prawo do korzystania w pełni i skutecznie z przysługujących im praw człowieka i podstawowych wolności, bez jakiejkolwiek dyskryminacji oraz w pełnej równości wobec prawa.

   Tam gdzie konieczne, Państwa uczestniczące powezmą szczególne środki w celu zapewnienia osobom należącym do mniejszości narodowych pełnej równości z innymi obywatelami w zakresie realizacji i korzystania z praw człowieka i podstawowych wolności.

(32)  Przynależność do mniejszości narodowych jest kwestią indywidualnego wyboru jednostki i żadna szkoda nie może wyniknąć z dokonania takiego wyboru.

   Osoby należące do mniejszości narodowych mają prawo do swobodnego wyrażania, zachowywania i rozwijania swojej etnicznej, kulturowej, językowej lub religijnej tożsamości oraz do pielęgnowania i rozwijania swojej kultury we wszystkich jej aspektach, wolni od wszelkich prób asymilacji wbrew ich woli. W szczególności mają one prawo

(32.1)  — swobodnie używać swego języka ojczystego, tak prywatnie, jak i publicznie;

(32.2)  — tworzyć i utrzymywać własne instytucje, organizacje i stowarzyszenia edukacyjne, kulturalne i religijne, które mogą ubiegać się zgodnie z ustawodawstwem krajowym o dobrowolne datki pieniężne i inne, jak również o wsparcie publiczne;

(32.3)  — wyznawać i praktykować swoją religię, w tym nabywać, posiadać i używać materiały religijne oraz prowadzić religijną działalność edukacyjną w swoim języku ojczystym;

(32.4)  — nawiązywać i utrzymywać nieskrępowane kontakty między sobą w ich kraju, a także kontakty zagraniczne z obywatelami innych Państw, z którymi łączy ich wspólne pochodzenie etniczne lub narodowe, dziedzictwo kulturowe bądź przekonania religijne;

(32.5)  — rozpowszechniać, zdobywać i wymieniać informacje w swoim języku ojczystym;

(32.6)  — tworzyć i rozwijać organizacje lub stowarzyszenia w ich kraju oraz przystępować do międzynarodowych organizacji pozarządowych.

   Osoby należące do mniejszości narodowych mogą korzystać ze swoich praw indywidualnie, jak i wspólnie z innymi członkami swojej grupy. Osoby należące do mniejszości narodowych nie mogą doznawać żadnej szkody z tytułu korzystania lub niekorzystania z wszelkich tego rodzaju praw.

(33)  Państwa uczestniczące będą chronić etniczną, kulturową, językową i religijną tożsamość mniejszości narodowych na ich terytorium oraz tworzyć warunki dla jej rozwoju. Podejmą one niezbędne ku temu działania po przeprowadzeniu odpowiednich konsultacji, również z udziałem organizacji lub stowarzyszeń reprezentujących te mniejszości, zgodnie z procedurami decyzyjnymi każdego państwa.

   Wszelkie tego typu działania będą szanować zasadę równego i niedyskryminacyjnego traktowania w odniesieniu do innych obywateli danego Państwa uczestniczącego.

(34)  Państwa uczestniczące dołożą wszelkich starań, aby zapewnić, że osoby należące do mniejszości narodowych będą miały niezależnie od wymogu znajomości języka lub języków urzędowych danego państwa odpowiednie możliwości nauki swojego języka ojczystego lub nauki w swoim języku ojczystym, jak również, o ile to możliwe i pożądane, do jego używania w urzędach publicznych, zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem krajowym.

   W kontekście nauczania historii i kultury w placówkach oświatowych będzie brana pod uwagę także historia i kultura mniejszości narodowych.

(35) Państwa uczestniczące będą szanować prawo osób należących do mniejszości narodowych do pełnego udziału w życiu publicznym, w tym do uczestnictwa w działaniach związanych z ochroną i pielęgnowaniem tożsamości tychże mniejszości.

   Państwa uczestniczące przyjmują do wiadomości wysiłki podejmowane w kierunku ochrony oraz stwarzania warunków dla rozwoju etnicznej, kulturowej, językowej i religijnej tożsamości mniejszości narodowych w drodze ustanowienia, jako jednego z możliwych sposobów osiągnięcia tych celów, stosownej lokalnej lub autonomicznej administracji, która odpowiada specyficznym historycznym i terytorialnym uwarunkowaniom dla tych mniejszości oraz stoi w zgodzie z polityką danego państwa.

(36)  Państwa uczestniczące uznają szczególne znaczenie pogłębiania między sobą konstruktywnej współpracy w kwestiach dotyczących mniejszości narodowych. Współpraca taka stawia sobie za cel rozwój wzajemnego zrozumienia i zaufania, przyjaznych i dobrosąsiedzkich stosunków oraz pokoju, bezpieczeństwa i sprawiedliwości na świecie.

   Każde Państwo uczestniczące będzie sprzyjać klimatowi wzajemnego szacunku, zrozumienia, współpracy i solidarności między wszystkimi ludźmi żyjącymi na jego terytorium bez względu na pochodzenie etniczne lub narodowe albo religię, oraz będzie zachęcać do rozwiązywania problemów w drodze dialogu opartego na zasadach praworządności.

(37)  Żadne z tych zobowiązań nie może być interpretowane, jako przyznające prawo do podjęcia jakiegokolwiek działania lub dokonania jakiegokolwiek czynu stojącego w sprzeczności z celami i zasadami Karty Narodów Zjednoczonych, z innymi normami prawa międzynarodowego lub z postanowieniami Aktu Końcowego, włącznie z zasadą terytorialnej integralności państw.

(38)  W swoich wysiłkach na rzecz ochrony i umocnienia praw osób należących do mniejszości narodowych Państwa uczestniczące będą w pełni respektować zobowiązania podjęte przez siebie w aktualnie obowiązujących konwencjach praw człowieka oraz w innych równoważnych umowach międzynarodowych, jak też rozważą przystąpienie do odpowiednich konwencji, o ile tego jeszcze nie uczyniły, łącznie z tymi, które przewidują prawo odwoływania się dla osób indywidualnych.

(39)  Państwa uczestniczące będą ściśle współpracowały we właściwych organizacjach międzynarodowych, do których należą, w tym w Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz, tam gdzie celowe, w Radzie Europy, mając przy tym na uwadze ich bieżące prace w sprawach odnoszących się do mniejszości narodowych.

   Rozważą one zwołanie konferencji ekspertów celem dogłębnego przedyskutowania problemu mniejszości narodowych.

(40)  Państwa uczestniczące zdecydowanie i jednoznacznie potępiają totalitaryzm, nienawiść rasową i etniczną, antysemityzm, ksenofobię i dyskryminację wobec kogokolwiek, jak również prześladowania z powodów religijnych i ideologicznych. W tej perspektywie dostrzegają również szczególne problemy Romów (Cyganów).

   Deklarują one swój szczery zamiar zintensyfikowania wysiłków zmierzających do zwalczania takich zjawisk we wszystkich ich formach i w związku z tym będą

(40.1)  — podejmować skuteczne działania, łącznie z przyjęciem zgodnie z ich porządkiem konstytucyjnym i ich międzynarodowymi zobowiązaniami takich przepisów, jakie okażą się niezbędne, aby zapewnić ochronę przed wszelkimi aktami stanowiącymi podżeganie do przemocy wobec osób lub grup powodowane dyskryminacją, wrogością lub nienawiścią na tle narodowościowym, rasowym, etnicznym lub religijnym, w tym antysemityzmem;

(40.2)  — wykazywać gotowość do podejmowania odpowiednich i proporcjonalnych środków dla ochrony osób lub grup, które mogą być poddane groźbom bądź aktom dyskryminacji, wrogości lub przemocy z tytułu ich tożsamości rasowej, etnicznej, kulturowej, językowej lub religijnej, oraz dla ochrony mienia takich osób;

(40.3)  — podejmować na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym zgodnie z ich porządkiem konstytucyjnym skuteczne działania na rzecz szerzenia zrozumienia i tolerancji, w szczególności na obszarach edukacji, kultury i informacji;

(40.4)  — dążyć do zapewnienia, że programy edukacyjne uwzględnią ze szczególną uwagą problem uprzedzeń i nienawiści na tle rasowym oraz kształtowanie szacunku do odmiennych cywilizacji i kultur;

(40.5)  — uznawać prawo jednostki do skutecznych środków odwoławczych oraz dążyć do uznania zgodnie z ustawodawstwem krajowym prawa zainteresowanych osób i grup do wnoszenia i wpierania skarg przeciwko aktom dyskryminacji, łącznie z aktami rasizmu i ksenofobii;

(40.6)  — rozważać przystąpienie, o ile tego jeszcze nie uczyniły, do konwencji międzynarodowych poświęconych problemom dyskryminacji i zapewniać pełne przestrzeganie zobowiązań w nich zawartych, także tych, które dotyczą składania sprawozdań okresowych;

(40.7)  — rozważać przyjęcie również tych konwencji międzynarodowych, które umożliwiają Państwom i osobom indywidualnym przedkładanie organom międzynarodowym zgłoszeń dotyczących dyskryminacji.

V

(41)  Państwa uczestniczące potwierdzają swoje przywiązanie do ludzkiego wymiaru KBWE oraz podkreślają jego znaczenie jako integralnej części wyważonego podejścia do bezpieczeństwa i współpracy w Europie. Zgadzają się one, że Konferencja w sprawie Ludzkiego Wymiaru KBWE oraz mechanizm ludzkiego wymiaru, który został opisany w odpowiednim rozdziale Wiedeńskiego Aktu Końcowego, wykazały swoją wartość jako metody umacniania między nimi dialogu i współpracy oraz wspomagania w rozwiązywaniu konkretnych problemów. Wyrażają one swoje przekonanie, że powinny być one kontynuowane i rozwijane, jako czynnik pogłębiania procesu KBWE.

(42)  Państwa uczestniczące uznają potrzebę dalszego zwiększania efektywności procedur opisanych w ustępach 1 do 4 rozdziału o ludzkim wymiarze KBWE Wiedeńskiego Aktu Końcowego i w tym celu postanawiają

(42.1)  — udzielać tak szybko jak to możliwe, lecz nie później niż w ciągu czterech tygodni, pisemnej odpowiedzi na wnioski o udzielenie informacji i uwagi przedstawione im na piśmie przez inne Państwa uczestniczące zgodnie z ustępem 1;

(42.2)  — że spotkania dwustronne wymienione w ustępie 2, będą odbywać się tak szybko, jak to możliwe, z reguły w ciągu trzech tygodni od daty złożenia wniosku;

(42.3)  — powstrzymywać się w trakcie spotkań dwustronnych organizowanych w myśl ustępu 2 od podnoszenia kwestii i przypadków nie związanych z tematem spotkania, chyba że obie strony wyrażą na to zgodę.

(43)  Państwa uczestniczące zbadały praktyczne propozycje podjęcia nowych działań w kierunku pełniejszej realizacji zobowiązań dotyczących ludzkiego wymiaru KBWE. Zatem rozważyły one propozycje dotyczące wysyłania obserwatorów w celu monitorowania sytuacji i konkretnych przypadków, wyznaczenia sprawozdawców z zadaniem przeanalizowania oraz przedłożenia propozycji właściwych rozwiązań, ustanowienia Komitetu Ludzkiego Wymiaru KBWE, szerszego włączania osób, organizacji i instytucji w mechanizm ludzkiego wymiaru oraz dalszych dwustronnych i wielostronnych wysiłków na rzecz rozwiązania konkretnych problemów.

   Postanawiają one te i inne propozycje zmierzające do wzmocnienia mechanizmu ludzkiego wymiaru poddać dalszej dogłębnej analizie na kolejnych powołanych w tym celu forach KBWE oraz rozważyć podjęcie nowych działań w kontekście dalszego rozwoju procesu KBWE. Zgadzają się one, że działania te powinny prowadzić do dalszych znaczących postępów oraz sprzyjać zapobieganiu konfliktom i budowaniu zaufania w obszarze ludzkiego wymiaru KBWE.

* * *

(44)  Przedstawiciele Państw uczestniczących wyrażają narodowi i władzom Danii swoją głęboką wdzięczność za doskonałą organizację spotkania w Kopenhadze i za serdeczne przyjęcie zgotowane delegacjom uczestniczącym w spotkaniu.

(45)  Zgodnie z przyjętymi w Akcie Końcowym Wiedeńskiej Konferencji Przeglądowej postanowieniami odnośnie Konferencji w sprawie Ludzkiego Wymiaru KBWE, trzecie Spotkanie Konferencji odbędzie się w Moskwie w dniach od 10 września do 4 października 1991.

Kopenhaga, 29 czerwca 1990

ZAŁĄCZNIK

OŚWIADCZENIE PRZEWODNICZĄCEGO
W SPRAWIE DOPUSZCZENIA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH
I MEDIÓW NA POSIEDZENIA
KONFERENCJI W SPRAWIE LUDZKIEGO WYMIARU

   Przewodniczący stwierdza, że praktyki otwartości oraz dostępu do Posiedzeń Konferencji Ludzkiego Wymiaru, jakie stosowano na Spotkaniu Wiedeńskim i jakie przewidziano w załączniku XI Dokumentu Końcowego tego posiedzenia, mają istotne znaczenie dla wszystkich Państw uczestniczących. Aby kontynuować oraz oprzeć się na tych praktykach w nadchodzących posiedzeniach Konferencji w sprawie Ludzkiego Wymiaru KBWE Państwa uczestniczące uzgodniły, że należy przestrzegać następujących praktyk otwartości i dostępu:

  — swoboda poruszania się dla członków zainteresowanych organizacji pozarządowych (NGO) w siedzibie Konferencji, za wyjątkiem stref zarezerwowanych dla delegacji i obsługi Sekretariatu Wykonawczego. Stosownie do tego, identyfikatory będą im wydawane na ich wniosek przez Sekretariat Wykonawczy;

  — nieskrępowane kontakty między członkami zainteresowanych organizacji pozarządowych oraz delegatami, jak również akredytowanymi przedstawicielami mediów;

  — dostęp do oficjalnych dokumentów Konferencji we wszystkich językach roboczych, a także do każdego dokumentu, który delegaci zapragną przekazać członkom zainteresowanych organizacji pozarządowych;

  — możliwość przekazywania informacji dotyczących ludzkiego wymiaru KBWE członkom zainteresowanych organizacji pozarządowych. W tym celu będą im udostępnione skrzynki pocztowe każdej delegacji;

  — swobodny dostęp delegatów do wszystkich dokumentów pochodzących od zainteresowanych organizacji pozarządowych i skierowanych do wiadomości Konferencji na ręce Sekretariatu Wykonawczego. Stosownie do tego, Sekretariat Wykonawczy udostępni delegatom stale uaktualniany zbiór takich dokumentów.

   Ponadto strony zobowiązują się zagwarantować przedstawicielom mediów

  — swobodę poruszania się w siedzibie konferencji za wyjątkiem stref zastrzeżonych dla delegacji i obsługi Sekretariatu Wykonawczego. Stosownie do tego, identyfikatory będą im wydawane przez Sekretariat Wykonawczy po okazaniu wymaganych akredytacji;

  — swobodny kontakt z delegatami i członkami zainteresowanych organizacji pozarządowych;

  — dostęp do oficjalnych dokumentów konferencji we wszystkich językach roboczych.

   Przewodniczący ponadto wskazuje, że instrukcja ta będzie załącznikiem do Dokumentu Spotkania Kopenhaskiego i ukaże się wraz z nim.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s