O reprezentancie spolegliwym

Obywatel a państwo

Słowo „spolegliwy” słyszymy niezmiernie rzadko, a jak już, to zwykle w  znaczeniu spaczonym określającym postacie nijakie, uległe, bez charakteru. A szkoda, bo to słowo ważne, którego dotkliwie brak w codziennym języku.

Pochodzący z śląskiego przymiotnik „spolegliwy” oznacza coś zupełnie przeciwnego. Najkrócej mówiąc, człowiek spolegliwy, to człowiek godny pełnego zaufania, na którym można zawsze polegać, któremu można wszystko powierzyć i zawierzyć. Jest to człowiek odważny, aktywny, mądry, mający zawsze wzgląd na innych. To ktoś, kto innych uważnie wysłucha, ale jak trzeba to też przygani i powie nieprzyjemną prawdę do sztambucha.

Człowiek spolegliwy jest jak matka, ojciec, przyjaciel, przewodnik i sługa w jednej osobie. Cechują go prawość, przezorność, uczynność i współodpowiedzialność. Słowem szermuje skromnie, ale jak już coś komuś obieca, to ruszy niebo i ziemię, by się z danej obietnicy wywiązać.

Osobiście uważam, że reprezentanci wybierani na stanowiska publiczne powinni zbliżać się do ideału człowieka spolegliwego. Jest to trudne w praktyce, ponieważ obecna kultura medialna i polityczna nie sprzyja propagowaniu osób o podobnych cechach. Ufać możemy komuś, kogo na wskroś znamy, komuś, kto wielokroć sprawdził się w praktycznym działaniu. Również w sytuacjach trudnych wymagających siły charakteru, zdecydowanych, skutecznych działań oraz mądrych, trafionych decyzji. Ciężko uwypuklić głębię podobnych postaw w mediach, w których włada pozerstwo, powierzchowność, złe emocje, zrytualizowane gadulstwo i agresja.

Mimo, że wizja reprezentanta spolegliwego trąci z lekka idealizmem spróbuję zarysować bliską moim wyobrażeniom sylwetkę osoby spolegliwej godnej objęcia funkcji publicznej.

Rozpoznawalność osobowości spolegliwej

Zgłębianie wzorca reprezentanta spolegliwego należy rozpocząć od określenia warunków ramowych umożliwiających rozpoznanie i ocenę osobowości spolegliwej. Należą do nich:

  1. Przejrzystość sylwetki reprezentanta
  2. Przejrzystość działań reprezentanta podczas pełnienia powierzonej mu misji
  3. Zakorzenienie środowiskowe reprezentanta

Przejrzystość sylwetki reprezentanta

transparent-acrylic-paperweightKandydat na reprezentanta powinien być możliwie dokładnie zaprezentowany opinii publicznej. Obywatele powinni poznać jego szczegółowy życiorys, pochodzenie, rodzinę, środowisko bytowe, stan majątkowy, dokonania społeczne, zawodowe i osobiste, dotychczasową działalność publiczną, poglądy na świat, życie i sprawy publiczne. Niemal każdy aspekt życia kandydata powinien być możliwie dogłębnie i przystępnie wyświetlony. Rzecz jasna w granicach prawa i zdrowego rozsądku. Sprawy czysto osobiste i intymne, naruszające prywatność i interesy osób trzecich oraz objęte tajemnicą z mocy prawa lub z natury rzeczy muszą być wyłączone spod działania zasady jawności.

Wizerunek kandydata powinien być na tyle przejrzysty i pełny, by mógł stanowić podstawę do rzetelnej oceny jego osobowości, cech charakteru, umiejętności, doświadczeń, wiedzy, postaw życiowych oraz wyznawanych poglądów. Powinien być również możliwy do zweryfikowania na przykład w drodze wywiadów środowiskowych. Dlatego obok sylwetki kandydata warto przedstawić również jego referencje w postaci listy osób, które go dobrze znają, i które mogą o nim dobrze zaświadczyć w oparciu o osobiste kontakty oraz wspólne doświadczenia zgromadzone w życiu prywatnym, społecznym lub zawodowym.

Przejrzystość działalności publicznej reprezentantatransparency

Reprezentant spolegliwy działa w sposób całkowicie jawny. Oznacza to, że niemal wszystkie wydarzenia, kontakty, czyny, decyzje, zamierzenia i okoliczności związane z działalnością publiczną reprezentanta powinny być protokółowane i upubliczniane w przystępnej dla obywateli formie. Obok  sprawozdań bieżących, szczegółowych winny być sporządzane sprawozdania okresowe, w których podsumowuje się najistotniejsze fakty z odpowiednich okresów aktywności.

Reprezentant spolegliwy unika nieformalnych kontaktów w sprawach publicznych. Próby pokątnego wywierania wpływu na sferę publiczną są i będą w praktyce podejmowane, jednakże powinny być one przez reprezentanta spolegliwego konsekwentnie odnotowywane i ujawniane.

W przypadku przynależności do partii politycznej, aktywność wewnątrzpartyjna reprezentanta podlega również zasadzie pełnej jawności. Reprezentant spolegliwy nie może należeć do organizacji ‚tajnych’, a poczynania jego i jego partii muszą być całkowicie przejrzyste.

Zasada jawności w działalności publicznej podlega prawnym i zdroworozsądkowym ograniczeniom, podobnym do tych wymienionych w poprzednim punkcie. Ponadto nakaz jawności nie powinien prowadzić do przerostów biurokratycznych oraz do zbytniej opresyjności środków sprawozdawczo-kontrolnych. Należy raczej szukać złotego środka, który pozwoli na umiejętne wyważanie poziomów szczegółowości, rzeczowości i przystępności w relacjonowaniu przedstawicielskiej działalności.

Zakorzenienie wspólnotowe reprezentanta

Przejrzystość sylwetki i poczynań reprezentanta wiąże się pośrednio z koniecznością jego zakorzenienia w środowisku lokalnym. Reprezentant powinien być stałym mieszkańcem swojego okręgu wyborczego silnie związanym ze społecznością, którą reprezentuje. Od tej zasady można odstąpić, o ile społeczność lokalna takie odstępstwo z ważnych powodów zaakceptuje. Może to dotyczyć na przykład osób, które są związane z danym regionem, czy to pochodzeniem, czy więzami rodzinnymi, czy też prowadzoną działalnością, lecz z przyczyn prywatnych lub zawodowych rezydują poza swoją „małą ojczyzną”.

Znaczenie więzi lokalnych wzrasta podczas pełnienia funkcji publicznej. Reprezentant spolegliwy jest obecny i aktywny w okręgu swoich wyborców. Na miejscu pielęgnuje żywe kontakty z możliwie wieloma środowiskami, prowadzi konsultacje, wyjaśnia decyzje i czyny, inspiruje lokalnych liderów do współdziałania oraz uaktywnia miejscową ludność politycznie. W ten sposób rozwija kapitał ludzki i bazę społeczną dla partycypacji w procesach decyzyjnych.

Warunki rozpoznawalności – podsumowanie

Wymienione wyżej warunki, to znaczy przejrzystość osoby, przejrzystość działań i zakorzenienie są niezbędne dla dogłębnego poznania osoby publicznej oraz rozpoznania osobowości spolegliwej. Bez ich spełnienia trudno jest zbudować relację autentycznego zaufania między obywatelami i ich reprezentantami.Rep-Spolegliwy-warunki-bazowe-flachWspółczesne media nie mają zwyczaju rzetelnego prezentowania godnych zaufania osób publicznych. Wręcz przeciwnie. Przewijają się przez nie najczęściej celebryci, demagodzy i skandaliści będący przeciwieństwem osobowości spolegliwych.

Wydaje się, że duże możliwości wszechstronnej prezentacji kandydatów oraz osób piastujących stanowiska publiczne otwierają nowe media oparte na Internecie. Można sobie wyobrazić działanie wyspecjalizowanych portali internetowych, które zawierają wszelkie możliwe informacje na temat reprezentanta oraz dokładne sprawozdania z prowadzonej przez niego działalności. Portale takie mogą pełnić również funkcję platform społecznościowych dla prowadzenia otwartych debat, współdzielenia informacji i wiedzy, organizowania zdarzeń oraz konsultowania i podejmowania wspólnotowych decyzji. Nowoczesnym formom komunikacji muszą oczywiście towarzyszyć bardziej tradycyjne metody, jak wystąpienia w mediach klasycznych oraz bezpośrednie kontakty z obywatelami w terenie.

Wizerunek kandydata lub reprezentanta powinien w sposób wiarygodny ukazać wszystkie istotne cechy jego osobowości czyniące z niego osobę godną zaufania. Powinien uwypuklić cechy ogólne przypisywane osobie spolegliwej takie jak uczciwość, uczynność, skuteczność, słowność i autorytet zdobyty w środowiskach jego dotychczasowej aktywności, jak również cechy specjalne, które są szczególnie istotne dla skutecznego wypełnienia konkretnej funkcji publicznej.

W poszukiwaniu osób godnych objęcia stanowisk publicznych nie należy przesadzać w wznoszeniu zbyt wysoko poprzeczki wymagań. Nie oczekujmy od ludzi krystalicznej czystości, bo nikt nie jest doskonały. Sylwetki nazbyt wyidealizowane mogą się wydać wręcz lekko podejrzane. Również mniej udane epizody życiowe powinny być ujawniane. Siła charakteru i doświadczenie kształtują się często w drodze uczenia się z potknięć i błędów, a poznanie kandydata z tej strony nie musi go pogrążać, lecz przeciwnie, może wzbogacić jego wizerunek oraz wzmocnić zaufanie wobec jego osoby. Warto również pamiętać, że w przypadku osób publicznych ukrywanie mniej wygodnych fragmentów życiorysu nie ma większego sensu, ponieważ prędzej czy później wszystko zostanie wytropione, a sam fakt odkrycia skrywanych prawd zwykle kompromituje reprezentanta odbierając mu reputację osoby godnej i spolegliwej.

W skrajnych przypadkach, gdy ktoś ma w życiorysie okresy szczególnie mroczne, które nie pozwalają liczyć na wyrozumiałość opinii publicznej, lepiej jest z góry zrezygnować z ubiegania się o stanowiska publiczne.

Cechy szczególne reprezentanta spolegliwego

Nie ma potrzeby omawiania cech ogólnych osoby spolegliwej. Jeśli jest to osoba dobrze znana i transparentna, są one oczywiste zlewając się w ogólnie przyjęty wizerunek osoby godnej zaufania. Warto za to wymienić kilka cech specjalnych, które są szczególnie przydatne w sprawowaniu funkcji publicznych. Tutaj przedstawię, rzecz jasna, moją subiektywną i mocno zgeneralizowaną ocenę. Należy pamiętać, że niektóre cechy mogą być mniej lub bardziej istotne w zależności od rodzaju sprawowanej funkcji. Od osób na stanowiskach wykonawczych (jak wójt lub prezydent) oczekuje się więcej zdolności przywódczych, organizacyjnych i decyzyjnych. Z kolei od osób wybieranych do ciał przedstawicielskich (jak poseł lub radny) można oczekiwać więcej kompetencji merytorycznych i koncyliacyjnych.

Z cech szczególnych reprezentanta spolegliwego pragnę wyróżnić:

  • Kompetencje merytoryczne
  • Kompetencje interpersonalne
  • Kompetencje organizacyjne
  • Autonomię
  • Reprezentatywność
  • Pragmatyzm

Kompetencje merytoryczneSpolegliwy-KM

Osoba na stanowisku publicznym nie musi wiedzieć wszystkiego, lecz jej wiedza i doświadczenie winny być na tyle rozległe, by móc skutecznie  porozumieć się z rozlicznymi środowiskami w najprzeróżniejszych sprawach. Nie musi być również prawnikiem, lecz nie może gubić się obcując z urzędowymi i prawnymi tekstami. Powinna je rozumieć, umieć ocenić, a nawet sporządzić i zmienić. Będzie to przecież główne ‚tworzywo’ w jej pracy. Posiadanie doświadczeń w sprawowaniu podobnych funkcji w administracji państwowej lub organizacjach społecznych jest wielce przydatne, acz nie niezbędne. Wystarczy wykazać pewne predyspozycje w tym względzie.

Trudno wyobrazić sobie sprawowanie funkcji publicznej bez posiadania elementarnej wiedzy o państwie i społeczeństwie. Reprezentant spolegliwy winien orientować się w sprawach państwa i społeczeństwa na wszystkich szczeblach ich funkcjonowania, a w szczególności winien znać przekrojowo wspólnotę i region, w których ubiega się o mandat reprezentanta.

Kompetencje interpersonalneSpolegliwy-KI

Lwią część aktywności przedstawicielskiej stanowią spotkania, rozmowy, pertraktacje, przekonywanie innych do swoich racji. Wymaga to umiejętności słuchania, argumentowania oraz nawiązywania dobrych kontaktów z ludźmi. Dobrze rozwinięte kompetencje interpersonalne wydają się być kluczowe dla skutecznego wypełniania misji reprezentacyjnej.

Z umiejętności interpersonalnych warto wymienić jeszcze sztukę prowadzenia rzeczowych debat, prowadzenia mediacji i rozwiązywania konfliktów oraz wygłaszania przemówień. Ta ostatnia nie wszędzie jest potrzebna, ale na niektórych stanowiskach, zwłaszcza o charakterze przywódczym, może być wielce przydatna.

W przypadku, gdy ktoś ma poważne i nieprzezwyciężalne trudności ze składnym wyrażaniem swych myśli oraz wsłuchiwaniem się w głosy innych ludzi, to w zasadzie powinien zrezygnować z ubiegania się o stanowiska reprezentacyjne.

Kompetencje organizacyjneSpolegliwy-KO

Człowiek pełniący funkcje publiczne musi liczyć się z nawałem zajęć, obowiązków, terminów, kontaktów oraz sprostać wyzwaniom wynikających z licznych procedur administracyjnych i decyzyjnych. By temu podołać, powinien być dobrze zorganizowany. Nie koniecznie musi być mistrzem zarządzania we własnej osobie, ale powinien przynajmniej umieć stworzyć zespół, który zagwarantuje mu dobrą organizację pracy. Sam natomiast musi poddać się rygorom organizacyjnej dyscypliny.

Kandydat może wykazać kompetencje organizacyjne prezentując dotychczasowe osiągnięcia natury organizacyjnej w działalności zawodowej, politycznej lub społecznej. Doskonałym polem do popisu jest kampania wyborcza, w której można zademonstrować sprawność organizacyjną kandydata oraz jego sztabu. Umiejętność dobrania i zaprezentowania zespołu współpracowników w żywej akcji mówi dużo o zdolnościach kandydata.

Wysiłek organizacyjny nie może ograniczać się do grupy najbliższych współpracowników, lecz musi objąć także zarządzanie siecią relacji społecznych w środowisku lokalnym oraz na poziomie ponadregionalnym. Sieć relacji jest istotnym elementem zakorzenia wspólnotowego reprezentanta i będzie szerzej przedstawiona w punkcie dotyczącym reprezentatywności.

AutonomiaSpolegliwy-Au

Osoba publiczna działa w gęstej sieci uwarunkowań natury społecznej, politycznej i administracyjnej, i w tym sensie nie może być całkiem niezależna. Mimo to, a może głównie z tego powodu reprezentant spolegliwy winien zachować stosowną autonomię utrzymując dystans i niezależność od wpływów zewnętrznych. Oznacza to, że nie może być on wplątany w zbyt wąskie uzależnienia, które ograniczałyby swobodę jego działania w roli reprezentanta szerszej pojętej wspólnoty.

Reprezentant spolegliwy nie może służyć wąskim grupom interesów oraz być od nich nazbyt uzależniony w wymiarze towarzyskim, mentalnym lub finansowym. Nie mówiąc już o uzależnieniach szczególnie patologicznych opartych przykładowo na mechanizmie szantażu lub korupcji.

Autonomia osoby publicznej musi obejmować również wolność od radykalizmów. Nie sposób reprezentować szersze grupy obywateli będąc zarazem niewolnikiem ciasnych dogmatów i skrajnych idei.

Pewne kontrowersje może budzić postulat zachowania przez reprezentanta zdrowego dystansu i autonomii wobec wspólnoty, która go wybrała. Jest to jednak postulat słuszny. Reprezentant spolegliwy nie powinien być dla lokalnej społeczności „chłopcem na posyłki” od załatwiania bieżących, partykularnych spraw, ponieważ reprezentując lokalną wspólnotę w organach przedstawicielskich państwa reprezentuje jednocześnie państwo i cały naród wobec społeczności, która go wyniosła do funkcji reprezentanta. Wynika to z wartości nadrzędnej w demokracji, jaką jest dbałość o dobro wspólne. Dobro wspólne musi być zawsze uwzględniane, a w przypadku konfliktu interesów również przedkładane ponad interesy partykularne.

Szczególny przypadek problemu autonomii osoby publicznej występuje w przypadku jej przynależności do partii politycznej. Jest zrozumiałe, że partie wyznaczają ogólne kierunki działania, narzucają ograniczenia natury programowej, a w niektórych sytuacjach niezbędne jest podporządkowywanie się rygorom partyjnej dyscypliny. Reprezentant spolegliwy musi jednak również w stosunku do własnej partii zachować odpowiedni zakres autonomii i być lojalny w pierwszym rzędzie wobec wspólnoty, która go wybrała i którą reprezentuje. Gdy lojalność wobec partii przeważy nad lojalnością w stosunku do obywateli, wówczas przedstawiciel traci walory osoby spolegliwej i reprezentatywnej stając się w zamian wyalienowanym partyjnym „aparatczykiem”.

ReprezentatywnośćSpolegliwy-Rep

Reprezentatywność osób publicznych ma charakter wielowymiarowy. Osoby piastujące wybieralne stanowiska publiczne reprezentują między innymi:

  • Interesy wyborców, którzy wybrali reprezentanta kierując się jego ofertą programową i wizerunkową
  • Interesy wspólnoty lokalnej, w której dokonano wyboru reprezentanta, również tej jej części, która wyraża odmienne preferencje i poglądy
  • Interesy regionu będącego szerszym środowiskiem bytowym dla danej wspólnoty
  • Interesy wspólnoty narodowej oraz rację stanu całego państwa
  • Interesy wspólnot ponadnarodowych, z którymi naród i państwo związały swój los oraz – nieco idealizując – interesy całej ludzkości

Reprezentant spolegliwy rozumie swoją rolę w sposób szeroki i wielopłaszczyznowy próbując uwzględniać, ważyć i balansować interesy we wszystkich przestrzeniach swojej aktywności. Dążąc do tego celu ustala na własną odpowiedzialność oraz według swojej najlepszej wiedzy priorytety i hierarchie ważności.

Ponieważ mówimy o reprezentancie spolegliwym, któremu stawiamy duże wymagania osobiste, a szczególnie wysokie w zakresie służby publicznej, na powyższej liście nie wymieniono sfer interesów takich jak interes własny lub własnej rodziny, interesy sponsorów, macierzystych środowisk lub partii politycznych. Reprezentant spolegliwy kieruje się w pierwszej linii dobrem wspólnym, z którego korzyści mają czerpać wszyscy, w tym również środowiska bliskie osobie reprezentanta, jednakże bez nieuprawnionych preferencji i szczególnej protekcji.

Innym wymiarem reprezentatywności jest zakorzenienie wspólnotowe reprezentanta, które można rozumieć jako sztukę rozpostarcia rozległej sieci relacji, kontaktów, kanałów transmisyjnych oraz łączy konsultacyjno-decyzyjnych w środowisku lokalnym. Sieć musi rozciągać się nawet dalej, w wymiarze horyzontalnym, na poziom regionalny, ponadregionalny i centralny. Siatka relacji reprezentanta spolegliwego winna obejmować stabilne grono wolontariuszy, grupy taktycznych i strategicznych sojuszników, lokalnych liderów rozwoju, opinii i czynu, centra intelektualne, kompetencyjne i kulturalne, organizacje obywatelskie, pozarządowe i zawodowe, jak również instytucje publiczne i ośrodki administracyjno-urzędowe.Im „macki” sieci relacji sięgają dalej i głębiej, im sieć jest lepiej zorganizowana, szybsza i sprawniejsza, im więcej rzetelnej i przekrojowej wiedzy jest w stanie przesyłać, tym wyższy jest stopień reprezentatywności, kompetencji i sprawności stojącego w jej centrum reprezentanta. Reprezentant, który nie dysponuje rozległą i sprawną siecią powiązań społecznych nie będzie w stanie dobrze wypełnić swej misji, a w konsekwencji nie będzie mógł być uznany reprezentantem spolegliwym.

PragmatyzmSpolegliwy-Pra

Jednym z ważniejszych kryteriów oceny działalności reprezentanta jest jego skuteczność. Reprezentant spolegliwy powinien być osobą pragmatyczną, która dobrze mierzy zamiary i siły, trafnie kalkuluje ryzyko, koszty, korzyści, a ponadto potrafi dla swoich celów zjednywać sojuszników oraz przełamywać opór materii i niechęć przeciwników.

Z pragmatyzmem wiąże się również kwestia obietnic wyborczych. Reprezentant spolegliwy nie może ścigać się z konkurencją w składaniu przesadnych obietnic. Programy, zamierzenia, nawet ambitne, muszą być formułowane z umiarem nie przekraczając granic wykonalności. Winny mieścić się w zakresie osobistych kompetencji kandydata, jak również w zakresie uprawnień stanowiska, o które zabiega. Dobrą praktyką mogłoby być zakreślanie zawczasu możliwych kompromisów, opcji i alternatywnych rozwiązań na wypadek zmiennych uwarunkowań.

Skuteczność poczynań reprezentanta powinna być dokumentowana i otwarcie przedstawiana stanowiąc istotną część sprawozdawczości prowadzonej w imię zasady pełnej przejrzystości działalności publicznej reprezentanta.

Zakończenie

Reprezentant spolegliwy to osoba godna najwyższego zaufania wyniesiona przez obywateli na stanowisko publiczne, która dysponuje stosownym zestawem przymiotów ogólnych i specjalnych, by móc skutecznie wypełniać swą misję.

Osobę spolegliwą można rozpoznać tylko wtedy, gdy zostaną spełnione trzy warunki ramowe rozpoznawalności. Są to: a) pełna transparentność sylwetki, b) pełna transparentność poczynań podczas pełnienia funkcji publicznej oraz c) ścisły związek ze wspólnotą, którą się reprezentuje.

Transparentność i zakorzenienie to pojęcia absolutnie kluczowe dla zrozumienia istoty reprezentatywności w ustroju demokracji przedstawicielskiej oraz budowania relacji zaufania między obywatelami i ich przedstawicielem. Na tej osi decyduje się też ostatecznie poziom zaufania między państwem i społeczeństwem.

Z kompetencji specjalnych reprezentanta spolegliwego wyróżniono kompetencje merytoryczne, interpersonalne i organizacyjne oraz pragmatyzm, reprezentatywność i autonomię. Nie jest to lista zamknięta, lecz te właśnie przymioty autor tego szkicu uznał za szczególnie istotne i warte podkreślenia.

Rep-Spolegliwy-full-image-3dUrzeczywistnienie koncepcji reprezentanta spolegliwego wymaga wykształcenia kultury medialnej i politycznej opartej na przejrzystości, współdziałaniu, współdzieleniu zasobów, podmiotowości wspólnot lokalnych oraz społecznym zakorzenieniu osób publicznych. Jej rozwój można wspomóc zastosowaniem współczesnych narzędzi i koncepcji z obszaru technologii sieciowych i telekomunikacyjnych, które scalone w kolekcję stosownych instrumentów, standardów i dobrych praktyk mogą  wesprzeć rozwój otwartych sieci społecznościowych oraz platform współpracy o użyteczności publicznej.

© CC-BY, ϒ 0.9

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s